ІНСТИТУЦІЙНІ МОДЕЛІ ЗАЛУЧЕННЯ ДОВГОСТРОКОВИХ РЕСУРСІВ ДО ЕНЕРГЕТИЧНОЇ ТРАНСФОРМАЦІЇ В ЄВРОПЕЙСЬКОМУ СОЮЗІ

Геннадій Петрусевич

Анотація


Вступ. Енергетична трансформація Європейського Союзу в умовах воєнних та геополітичних потрясінь перестала бути виключно завданням декарбонізації: вона визначає стійкість енергопостачання, промислову конкурентоспроможність і спроможність фінансової системи забезпечувати тривалі інвестиційні цикли. Особливого значення набуває інституційне узгодження строків фінансових зобов’язань, доходів проєктів та розподілу ризиків.

Методи. Використано порівняльно-інституційний і структурно-динамічний аналіз, дані Eurostat за 2021–2025 рр., матеріали Європейської комісії та ЄІБ. Вплив умов кредитування оцінено за ануїтетними платежами на основі офіційних параметрів програм фінансування відновлюваної енергетики Польщі та Литви.

Результати. Установлено зростання частки відновлюваної енергії у валовому кінцевому енергоспоживанні ЄС із 21,9 до 26,2%, а у валовому споживанні електроенергії – із 37,8 до 49,9%. Виокремлено п’ять інституційних моделей залучення довгострокових ресурсів: бюджетно-програмну, інвестиційно-банківську, контрактно-гарантійну, ринково-боргову й мережево-регуляторну. Розрахунки за офіційними умовами польської програми Pożyczka na OZE засвідчили, що ставка 1% замість 5,30% зменшує щорічний ануїтетний платіж за стандартизованим дванадцятирічним кредитом на 22,6%. Для литовської програми ILTE підвищення ставки з 2 до 4% збільшує платіж за двадцятирічним кредитом на 20,3%. Показано відмінність впливу війни в Україні та конфлікту в Перській затоці на імпортні й цінові ризики ЄС.

Перспективи. Обґрунтовано необхідність оцінювання інституційних моделей за додатково мобілізованим приватним капіталом, вартістю фінансування, бюджетною ціною підтримки й стійкістю проєктних грошових потоків до геополітичних потрясінь.


Ключові слова


енергетична трансформація; довгострокове фінансування; Європейський Союз; інституційні інвестори; енергетична безпека; геополітичний ризик; державно-приватне партнерство

Повний текст:

PDF>PDF

Посилання


Длугопольський О., Рудан В., Гайда Ю., Гуриш В. Політика ЄС щодо розвитку відновлюваних джерел енергії: питання енергетичної безпеки. Журнал європейської економіки. 2025. Т. 24, № 2. С. 291–309. URL: https://jeej.wunu.edu.ua/index.php/ukjee/article/view/1868 (дата звернення: 10.09.2026).

Goldthau A., Youngs R. The EU Energy Crisis and a New Geopolitics of Climate Transition. JCMS: Journal of Common Market Studies. 2023. Vol. 61, Suppl. 1. P. 115–124. DOI: https://doi.org/10.1111/jcms.13539.

Polzin F. Mobilizing private finance for low-carbon innovation – A systematic review of barriers and solutions. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2017. Vol. 77. P. 525–535. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.04.007.

Mazzucato M., Semieniuk G. Financing renewable energy: Who is financing what and why it matters. Technological Forecasting and Social Change. 2018. Vol. 127. P. 8–22. DOI: https://doi.org/10.1016/j.techfore.2017.05.021.

Geddes A., Schmidt T. S., Steffen B. The multiple roles of state investment banks in low-carbon energy finance: An analysis of Australia, the UK and Germany. Energy Policy. 2018. Vol. 115. P. 158–170. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enpol.2018.01.009.

Waidelich P., Steffen B. Renewable energy financing by state investment banks: Evidence from OECD countries. Energy Economics. 2024. Vol. 132. Art. 107455. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eneco.2024.107455.

Willems M. From states to markets and back? The European Union’s decades-long struggle over renewable energy derisking. Journal of European Public Policy. 2026. Vol. 33, No. 6. P. 1705–1733. DOI: https://doi.org/10.1080/13501763.2025.2550492.

Schlecht I., Maurer C., Hirth L. Financial contracts for differences: The problems with conventional CfDs in electricity markets and how forward contracts can help solve them. Energy Policy. 2024. Vol. 186. Art. 113981. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enpol.2024.113981.

Pombo-Romero J., Rúas-Barrosa O., Vázquez C. Assessing the value and risk of renewable PPAs. Energy Economics. 2024. Vol. 139. Art. 107861. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eneco.2024.107861.

Eurostat. Share of energy from renewable sources (nrg_ind_ren). Data updated 2026. URL: https://doi.org/10.2908/NRG_IND_REN (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Market analysis: Gas market reports and 2025 gas import statistics. 2026. URL: https://energy.ec.europa.eu/data-and-analysis/market-analysis_en (дата звернення: 10.09.2026).

Eurostat. EU imports of energy products decreased again in 2025. 25 March 2026. URL: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260325-3 (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Clean Energy Investment Strategy. COM(2026) 116 final. 10 March 2026. URL: https://energy.ec.europa.eu/topics/funding-and-financing/clean-energy-investment_en (дата звернення: 10.09.2026).

European Investment Bank. Powering Europe: EIB Group 2025 Activity Report. 2026. URL: https://www.eib.org/en/publications/online/all/eib-group-activity-report-2025 (дата звернення: 10.09.2026).

European Environment Agency. Green bonds in Europe. 2025. URL: https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/green-bonds-8th-eap (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. EU funding possibilities in the energy sector. 2026. URL: https://energy.ec.europa.eu/topics/funding-and-financing/eu-funding-possibilities-energy-sector_en (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Electricity market design: Reform of the electricity market design. 2024–2025. URL: https://energy.ec.europa.eu/topics/markets-and-consumers/electricity-market-design_en (дата звернення: 10.09.2026).

International Energy Agency. Gas Market Report, Q3-2026. Paris: IEA, 2026. URL: https://www.iea.org/reports/gas-market-report-q3-2026 (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission, Joint Research Centre. How a prolonged Middle East crisis would impact energy prices and the EU economy. 27 May 2026. URL: https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-news-and-updates/how-prolonged-middle-east-crisis-would-impact-energy-prices-and-eu-economy-2026-05-27_en (дата звернення: 10.09.2026).

Reuters. EU energy ministers discuss soaring fuel prices as winter looms. 29 October 2026. URL: https://www.reuters.com/business/energy/eu-energy-ministers-discuss-soaring-fuel-prices-winter-looms-2026-10-29/ (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Renewable Energy Directive: Rules and financing. 2026. URL: https://energy.ec.europa.eu/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive-rules-and-financing/renewable-energy-directive_en (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Recovery and Resilience Facility. 2026. URL: https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility_en (дата звернення: 10.09.2026).

European Commission. Report on borrowing, debt management and related lending operations. COM(2026) 164 final. 2026. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52026DC0164 (дата звернення: 10.09.2026).

Fundusz Regionu Wałbrzyskiego. Pożyczka na OZE. 17 sierpnia 2026 r. URL: https://frw.pl/pozyczka-na-oze-dolny-slask/ (дата звернення: 10.09.2026).

ILTE. Paskolos šilumos tiekėjams ir gamintojams. URL: https://ilte.lt/paslaugos/25/paskolos-silumos-tiekejams-ir-gamintojams-221 (дата звернення: 10.09.2026).




DOI: https://doi.org/10.35774/ibo2026.02.200

Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.



Ліцензія Creative Commons

СПІВЗАСНОВИКИ І ВИДАВЦІ


Західноукраїнський національний університет
Подільський державний університет
ГО "Науковий клуб "СОФУС"